شروط ضمن عقد ازدواج
حقوق خصوصی, حقوق مدني, حقوق سه شنبه 20 مارس 2007تعریف:
در نکاح مانند سایر قراردادها ممکن است اراده به پاره ای تعهدات فرعی که خارج از ارکان و عناصر قرار داد است نیز تعلق گیرد.این تعهدات فرعی را شروط یا شرایط ضمن عقد می گویند. مثلاً ممکن است در نکاح شرط شود که زن یا شوهر وصف خاصی داشته باشد یا یکی از زوجین وکالت داشته باشد که امری را از جانب همسر دیگر انجام دهد.
عقدی که شرطی ضمن آن شده است عقد مشروط یا مقرون به شرط نامیده می شود . شروط ضمن عقد نکاح را به باطل و صحیح می توان تقسیم کرد:
شروط باطل: 1. شروط مفسد عقد ـــ 2. شروطی که موجب فساد عقد نمی شود.
1. شروطی که باطل است ولی مبطل عقد نیست : 1. شرط غیر مقدور 2. شرط بی فایده 3. شرط نامشروع
2. شروطی که باطل و مبطل عقد است: شرط خلاف مقتضای ذات عقد
شروط صحیح: 1.شرط صفت ــ 2.شرط نتیجه ــ 3.شرط فعل
• شرط صفت :
وجود وصف خاصی را در یکی از زوجین یا در مهر شرط کنند. مثل اینکه شرط شده باشد زن باکره و یا شوهر لیسانس یا فوق لیسانس و یا فلان مقدار ثروت داشته باشد.
• شرط نتیجه:
تحقق امری در خارج شرط شود( ماده 234ق . م) . مثل اینکه شرط شود زوجین از جانب همسر برای انجام امری وکالت داشته باشد. شرط وکالت برای طلاق
• شرط فعل :
شرط فعل آن است اقدام یا عدم اقدام فعلی بر یکی از طرفین یا بر شخص خارجی شرط شود( ماده 234 ق.م) . چنانچه در نکاح شرط شود که اگر شوهر زن دیگری اختیار کند یا زن خود را طلاق دهد مبلغی به او بپردازد، یا بر شوهر شرط شود که زن خود را در شهر معینی سکنا دهد یا از شهر معینی خارج نکند( ماده 1114ق.م).
**سوال:
آیا می توان در نکاح شرط کرد که شوهر با زن نزدیکی نکند؟
بعضی از فقها این شرط را باطل دانسته و در مقام استدلال گفته اند: مقصود اصلی از نکاح توالد نسل است که منوط به نزدیکی است، پس چنین شرطی مخالف مقتضای عقد است. برخی گفته اند: شرط نه خلاف مقتضای عقد است و نه نامشروع، چه نکاح دارای هدفهای مختلف است و نزدیکی تنها هدف آن و مقتضای ذات نکاح نیست تا در صورت شرط عدم دخول، نکاح نتواند تحقق پیدا کند. به علاوه قانون چنین شرطی را منع نکرده و شرط مزبور بر خلاف نظم عمومی هم نیست و اصل صحت شرط است. ( شهید ثانی ، مسالک الافهام، ج 1، کتاب النکاح ، در احکام مهر، ص 524؛ آشتیانی ، کتاب النکاح ، ص 309و 310).
نظر نویسندگان کتاب ( دکتر سید حسین صفائی و دکتر اسدالله امامی ) : شرط عدم نزدیکی صحیح و نافذ است لیکن کسی که شرط به نفع اوست می تواند بعد از عقد از شرط صرفنظر کرده، اجازه نزدیکی دهد، زیرا برابر قاعده کلی مشروط له می تواند حق حاصل از شرط فعل را ساقط کند(ماده 245).1
امّا به نظر من، نظر فقها صحیح تر است ، چرا که علت و فلسفه اصلی ازدواج بقای نسل و توالد است و شرط کردن عدم نزدیکی شرط خلاف مقتضای ذات عقد و مبطل عقد است.
________________
پاورقی:
1. مطالب فوق از مختصر حقوق خانواده نوشته دکتر سید حسن صفائی و دکتر اسدالله امامی استخراج شده است.
سه شنبه 10 ژوئن 2008 در 9:15 pm
زنان در مورد موقع ازدواج شروط ضمن عقد را هرگز فراموش نکنند!!!
هیچ کس منکر ظلمی که در حق زنان جامعه ما رفته و می رود نیست و متاسفانه برای تخلف مردان از تکالیفشان ضمانت اجراهای بسیار ضعیفی در نظر گرفته شده است.
به عنوان مثال برای جرم ترک انفاق به موجب ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی فقط مجازات حبس آن هم از سه ماه و یک روز تا پنج ماه در نظر گرفته شده است و برای وصول مهریه نیز فقط با اعمال ماده دو قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی می توان مرد را تا وصول مهر حبس نمود .
به امید روزی که مجازات ترک انفاق به حبس ابد با اعمال شاقه تغییر یابد و هم چنین زنان بتوانند بخاطر مهر زوج را الی الابد در حبس نگه دارند.
اما برای تکالیف زن از جمله عدم تمکین مجازات شدیدی از نوع مدنی (عدم استحقاق نفقه )پیش بینی شده است که آنهم ظلم مضاعف و اجحافی است که در حق زنان شده است که امیدواریم روزی این ماده از قانون مدنی ما حذف شده و زنان حتی با وجود عدم تمکین هم بتوانند نفقه خود را بطور کامل دریافت نمایند .
حقوقی که برای زن خاصه بعد از طلاق در نظر گرفته شده فقط شامل نصف دارایی مرد و اجرت المثل و نحله هست البته مهریه ارتباطی به طلاق نداشته بلکه زن هر وقت اراده نمود میتواند از طریق اجرای ثبت یا دادگاه می تواند آن را وصول نماید و قبل از مطالبه نیز می تواند کلیه اموال مرد و شماره حسابهای او را نیز توقیف و او را ممنوع الخروج نماید.
به هر حال اگر زنی بخواهد بعد از ازدواج از حقوق حقه خود محروم نماند لازم است علاوه بر تعیین مهریه های سنگین (حداقل تعدادی سکه به تاریخ تولد خویش البته به تاریخ میلادی و صد البته سکه طرح قدیم) شروط زیر را نیز حتماْ به عنوان شروط ضمن عقد نکاح در سند ازدواج قید نماید تا شاید بتواند به اندکی از حق و حقوق قانونی خویش برسد.
1- زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل به غیر می دهد تا زوجه در هر زمانی که بخواهد از جانب زوج اقدام به متارکه کرده و خود را از علقه زوجیت رها سازد به هر طریق اعم از بذل یا اخذ مهریه.
2- زوجه اجازه دارد هر زمان اراده نمود به خارج از کشور مسافرت نموده و نیازی به اجازه مجدد زوج نباشد چه برای اخذ یا تمدید یا تجدید گذرنامه و این اجازه دائمی است.
3- زوجه حق ادامه تحصیل را تا هر مرحله یی که لازم بداند خواهد داشت در هر مکان و محلی که ایجاب کند .
4- زوج، زوجه را در انتخاب هر شغلی که مایل باشد و در هر محلی که صلاح بداند مخیر می نماید.
5- زوج مکلف است هنگام جدایی اعم از اینکه متارکه به درخواست زوج باشد یا به درخواست زوجه ، کلیه دارایی خود را اعم از منقول و غیر منقول و وجوه نقدی بلا عوض به زوجه منتقل نماید.
6- حق انتخاب مسکن و تعیین کشور و شهر یا محل آن با زوجه خواهد بود.
7- حضانت فرزندان بعد از طلاق مطلقاً با زوجه خواهد بود و در صورت خروج از کشور نیز نیازی به اذن پدر نخواهد بود.
8.اختیار زمان بچه دار شدن مطلقاً در اختیار زوجه خواهد بود.
9.نزدیکی و تمکین در اختیار زوجه بوده و هر زمان که اراده نمود زوج مکلف به همبستری با زوجه خواهد بود.
10.اگر احیاناً تقاضای همبستری از سوی زوج باشد زوج باید قبلاً مبلغی (که از سوی زوجه تعیین می شود) به شماره حساب زوجه واریز نماید با این حال زوجه در نزدیکی مخیر بوده و این امر موجد هیچ حقی هم برای زوج نخواهد بود.
11.زوج به هیچ عنوان حق طلاق زوجه را نخواهد داشت.
12.زوج پس از متارکه به هیچ عنوان حق ازدواج را نخواهد داشت اعم از نکاح دائم یا نکاح منقطع.
13.زوجه هر وقت مصلحت بداند می تواند زوج را تنبیه بدنی نماید و زوج حق هر گونه اعتراض بعدی را در این خصوص از خود سلب و ساقط می نماید.
14.زوج مکلف به انجام کلیه کارهای منزل بوده و در موقع جدایی نیز حق درخواست اجرت المثل را از این حیث نخواهد داشت.
15.زوجه هر گونه که مقتضی و صلاح بداند در برقراری ارتباط با دیگران مخیر بوده و زوج حق هر گونه اعتراض بعدی را از خود سلب و ساقط می نماید.
16.در خصوص تربیت اولاد زوجه هر گونه که صلاح بداند اقدام خواهد نمود و زوج حق دخالت در این خصوص را نخواهد داشت.
17.ریاست خانواده با زوجه خواهد بود.
18.زوجه شرط نمود که زوج ضمن اطاعت کامل از زوجه از والدین ایشان نیز تبعیت کامل داشته باشند.
19.زوجه شرط نمود عند اللزوم نفقه والدین ایشان نیز با زوج باشد.
20.حق رجوع بعد از طلاق با زوجه خواهد بود.
21.نفقه زوجه علاوه بر مصادیق قانونی که عبارت از تهیه مسکن و البسه و خوراک و هزینه های بهداشتی و داروییٍٍ می باشد شامل کلیه تفریحات زوجه نیز از قبیل مسافرت خارج از کشور و غیره نیز خواهد بود و میزان نفقه نیز توسط زوجه بدون لحاظ کردن وضعیت مالی زوج تعیین خواهد شد.